اخلاقى ، آئين مملكتدارى و بالاتر از همه هنر زيستن و موفق زيستن ، يعنى آنچه طبقات مختلف اجتماعى بويژه دربار خلافت در آن روزگاران به جهات مختلف بدان نيازمند بود و به همين جهت مشاهده ميكنيم خليفه‌اى نظير مأمون با همهء تبحر و استادى در علوم و ضيق وقت اقدام به تلخيص كتاب مىنمايد و رسالهء « عيون كتاب كليله و دمنه » در مسائل سياسى و امور مربوط به مملكتدارى را فراهم مىآورد 46 و يا يحيى برمكى فرزند خويش جعفر را به فراگيرى و حفظ مطالب كتاب تحريض و تشويق مىنمايد . 47 و بر اثر اين توجه و اقبال زايد الوصف بسيارى از شعرا و نويسندگان با تبعيت از موضوع كتاب و طرز سخن عبد الله بن مقفع بگونه‌هاى مختلف در پى نظيره‌گوئى و معارضه برآمدند و كتابهائى در همان زمينه فراهم آمد و يا داستانهاى آن در جامهء نظم پديدار گشت . « و كان علماء اللغة الفارسية حسدوا ابن المقفع على سبقه فى ترجمة فاقدم غيره على نقله ثانية عن الفهلوية - الى العربية . و اقدم من فعل ذلك عبد الله بن هلال الاهوازى نقله ليحيى بن خالد البرمكى فى خلافة المهدى سنة 165 ه و اشتغل غيره بنظمه شعرا تسهيلا لحفظه فنظمه سهل بن نوبخت الحكيم ليحيى بن خالد المذكور ، فلما وقف عليه أجازه بألف دينار . فتصدى غيره لمعارضته فصنف سهل بن هرون للمأمون كتابا عارض فيه كتاب كليله و دمنه فى ابوابه و امثاله . . . » و نيز ابان بن عبد الحميد لاحقى بگفتهء يحيى ، براى جعفر اين كتاب را در قالب مثنوى منظوم ساخت 47 اما ازين آثار جز نامى و نشانى بسيار كم‌رنگ چيزى باقى نماند و كتاب كليله و دمنه عبد الله بن مقفع با گذشت قرنها هنوز تازگى و شكوه خود را حفظ كرده و دست‌بدست مىگردد . يكى ديگر از اسباب شهرت كتاب كليله و دمنه ، شخصيت بارز اجتماعى و اخلاقى مترجم آن و خوش‌نامى وى در ميان اهل ادب بود . « و كان - مع زندقته - نبيل الخلق وقورا يترفع عن الدنايا و لا يجعل للهوى سلطانا على عقله ، و كان يأخذ نفسه بكل ما يمكن من خصال المروءة و الشعور بالكرامة . » 49 سديگر ، توانائى وى در نويسندگى و اقتدار در ترجمه و لطف ذوق و طبع سرشار و از همه بالاتر ، شيوهء خاص و تازه و بىمنازع وى در نقل كتاب كليله و دمنه بود . همين شيوه و نفوذ روزافزون آن جمعى از حساد را برانگيخت تا در گونهء خاص نويسندگى وى را به معارضه با قرآن كريم متهم كنند . « و قد ادعى قوم ان ابن المقفع عارض القرآن . » 50 آنچه در كليله و دمنه و در آن روزگاران بيش از هر چيز نظر اهل ادب و فرزانگان و فرمانروايان و عامهء مردم را بسوى خود معطوف كرد ، استفاده از جانوران مختلف بجاى شخصيتهاى داستانى كتاب بود . اين نوع داستانپردازى در ادب عربى بىسابقه و يا كم‌سابقه بود . سخن گفتن از زبان جانوران در داستانهاى تمثيلى و بيان تحليلات نفسانى و گاهى دلنشين‌ترين مواعظ و نافذترين راهنمائيها از زبان آنها فرصت مناسبى در اختيار نويسنده مىنهاد تا در عين حقگوئى و انتقاد ، از آسيب و زندان و شكنجه و گاهى قتل